Sameining sveitarfélaga

Tímalína sameiningarferlisUm sameiningar sveitarfélaga gilda ákvæði XII. kafla Stjórnsýslulaga nr. 138/2011.  Þar er mælt fyrir um aðdraganda og undirbúning íbúakosningar um sameiningu, fjármögnun sameiningarverkefna, stjórnun sveitarfélaga eftir að sameining hefur verið samþykkt og  gildistöku nýs sveitarfélags.

Ef tvær eða fleiri sveitarstjórnirnar ákveða að hefja formlegar sameiningarviðræður skv. 119. grein laganna skipa þær samstarfsnefnd sem fær það verkefni að kanna möguleika á sameiningu viðkomandi sveitarfélaga og undirbúa íbúakosningar. Samstarfsnefndin hefur nokkuð frjálsar hendur um það hvernig hún vinnur, en í lögunum er gert ráð fyrir að hún skili áliti til hlutaðeigandi sveitarstjórna.  Hefð hefur skapast fyrir því að samstarfsnefndir stilli upp framtíðarsýn fyrir sameinað sveitarfélag sem íbúar geta borið saman við núverandi stöðu. 

Álit samstarfsnefndar er tekið til umræðu í sveitarstjórnum sveitarfélaganna, sem einnig ákveða hvenær kosningar um sameiningu skuli fara fram. Álit samstarfsnefndar skal kynnt með að lágmarki tveggja mánaða fyrirvara áður en kosningar fara fram, til að gefa íbúum kost á að taka afstöðu til spurningarinnar um sameiningu. 

Kjörnefndir sveitarfélaganna sjá um að halda kosningarnar eins og um sveitarstjórnarkosningar væri að ræða. Sömu reglur gilda um atkvæðisrétt og við kosningar til sveitarstjórna. Meinreglan er að kjósandi þarf að vera íbúi í sveitarfélaginu, orðinn 18 ára og hafa fullt sjálfræði. Íslenskt ríkisfang er ekki skilyrði, en mismunandi reglur gilda um lengd búsetu til að öðlast kosningarétt eftir ríkisfangi. Norrænir ríkisborgarar öðlast kosningarétt eftir þriggja ára samfellda búsetu en aðrir erlendir ríkisborgarar eftir fimm ára samfellda búsetu.

Niðurstaða kosninga er bindandi fyrir hlutaðeigandi sveitarstjórnir. Ef sameiningin er samþykkt er skipuð undirbúningsstjórn sem á að undirbúa gildistöku nýs sveitarfélags. Undirbúningsstjórnin gerir tillögu til sveitarstjórnarráðherra um það hvenær ný sveitarstjórn skuli kosin, semur samþykktir fyrir nýja sveitarfélagið og tekur saman upplýsingar um reglur, samþykktir og gjaldskrár sem þarf að samræma.

Ný sveitarstjórn tekur við stjórn hins nýja sveitarfélags 14 dögum eftir kjördag og þá er hið nýja sveitarfélag formlega orðið til.

Ítarefni:
Sveitarstjórnarlög nr. 138/2011
Lög um kosningar til sveitarstjórna nr. 5/1998